• 繁体
  • 简体
  • 拼音

  • 辨疑分黑白,舉直牴朋徒。

    “辨疑分黑白,舉直牴朋徒。”詩句出處:《趨翰苑遭誣構四十六韻》;是唐朝詩人李紳的作品。

    九五當乾德,三千應瑞符。纂堯昌聖歷,宗禹盛丕圖。
    畫象垂新令,消兵易舊謨。選賢方去智,招諫忽升愚。
    大樂調元氣,神功運化爐。脫鱗超沆瀣,翻翼集蓬壺。
    捧日恩光別,抽毫顧問殊。鳳形憐采筆,龍頷借驪珠。
    擲地聲名寡,摩天羽翮孤。潔身酬雨露,利口扇讒諛。
    碧海同宸眷,鴻毛比賤軀。辨疑分黑白,舉直牴朋徒。
    庭獸方呈角,階蓂始效莩。日傾烏掩魄,星落鬥摧樞。
    墜劍悲喬嶽,號弓泣鼎湖。亂群逢害馬,擇肉縱狂貙。
    膽為隳肝竭,心因瀝血枯。滿帆摧駭浪,征棹折危途。
    燕客書方詐,堯門信未孚。謗興金就鑠,毀極玉生瘉。
    礪吻矜先搏,張羅騁疾驅。地嫌稀魍魎,海恨止番禺。
    瘴嶺沖蛇入,蒸池躡虺趨。望天收雪涕,看鏡攬霜須。
    草毒人驚剪,茅荒室未誅。火風晴處扇,山鬼雨中呼。
    窮老鄉關遠,羈愁骨肉無。鵲靈窺牖戶,龜瑞出泥途。
    煙島深千瘴,滄波淼四隅。海標傳信使,江棹認妻孥。
    到接三冬暮,來經六月徂。暗灘朝不怒,驚瀨夜無虞。
    俯首安羸業,齊眉慰病夫。涸魚思雨潤,僵燕望雷蘇。
    詔下因頒朔,恩移詎省辜。誑天猶指鹿,依社尚憑狐。
    度嶺瞻牛鬥,浮江淬轆轤。未平人睚眥,誰懼鬼揶揄。
    盆浦潮通楚,匡山地接吳。庾樓清桂滿,遠寺素蓮敷。
    仿佛皆停馬,悲歡盡隙駒。舊交封宿草,衰鬢重生芻。
    萬戟分梁苑,雙旌寄魯儒。駸駸移歲月,冉冉近桑榆。
    疲馬愁千裡,孤鴻念五湖。終當賦歸去,那更學楊朱。

    【註釋】:

    辨:

    (一)①辨別;區分。《論語·顏淵》:“子張問崇德、辨惑。”《禮記·仲尼燕居》:“以之居處有禮,故長幼辨也;以之閨門之內有禮,故三族和也。”②通“辯”。辯論。《商君書·更法》:“曲學多辨。”(曲學:指學識片面的人。) (二)bàn 通“辦”(辦)。治理;辦理。《鹽鐵論·世務》:“事不豫辨,不可以應卒(cù)。”(豫:預先。應:應付。)

    疑:

    ①疑惑;猜疑;懷疑。《孫子·謀攻》:“三軍既惑且疑,則諸侯之難至矣。”《韓非子·說難》:“其傢甚智其子,而疑鄰人之父。”(智:用如意動。認為聰明。)《史記·屈原賈生列傳》:“信而見疑,忠而被謗。”(見:被。)又為名詞。疑問。《列子·湯問》:“其妻獻疑曰……”宋濂《送東陽馬生序》:“餘立侍左右,援疑質理,俯身傾耳以請。”②猶豫。《韓非子·解老》:“必成功,則其行之也不疑。”《呂氏春秋·不廣》:“成教垂名,於此乎在矣,君其勿疑。”③畏懼。《管子·小問》:“駮食虎豹,故虎疑焉。”劉蛻《與京西幕府書》:“富貴固不足疑其來,爵土固不足畏其大。”④相似。《呂氏春秋·疑似》:“疑似之跡,不可不察。”⑤古代官職名。《禮記·文王世子》:“虞、夏、商、周,有師、保,有疑、丞。”(師、保、丞:官名。)⑥通“擬”。比擬。《呂氏春秋·慎勢》:“立天子不使諸侯疑焉。”賈誼《論積貯疏》:“遠方之能疑者,並舉而爭起矣。”

    分:

    (一)①分開;劃分。與“合”相對。《管子·立政》:“分國以為五鄉,鄉為之師;分鄉以為五州,州為之長。”(國:都城。)②從主體分出的部分;分支。《元史·順宗紀五》:“立中書分省於濟寧。”(中書省:中央總管國傢政事的機關。濟寧:在山東省。)③分成;分出。《韓非子·顯學》:“故孔墨之後,儒分為八,墨離為三,取舍相反不同。”④離開;分散。《莊子·漁父》:“嗚呼!遠哉,其分於道也。”⑤分配;給與。《史記·李將軍列傳》:“廣廉,得賞賜輒(zhé)分其麾(huī)下,飲食與士共之。”(輒:總是。麾下:部下。)⑥分擔;分享。揚雄《解嘲》:“分人之祿。”《三國志·吳書·陸瑁傳》:“陳國陳融……等皆單貧有志,就瑁遊處,瑁割少分甘,與同豐約。”(割:分給。約:節儉。)⑦區分;辨別。《莊子·齊物論》:“周與蝴蝶必有分矣。”⑧量詞。《晉書·陶侃傳》:“大禹聖者,乃惜寸陰,至於眾人,當惜分陰。” (二)fèn ①名分;職分。《禮記·禮運》:“故禮達而名定。”②資質;資歷。況周頤《蕙風詞話》卷一:“性靈關天分,書卷關學歷。”③福分;緣分。劉禹錫《寄樂天》:“幸免如斯分非淺,祝君長詠夢熊詩。”④情分;關系或感情。《北齊書·封孝琬傳》:“晚相逢遇,分好遂深。”⑤料想。《漢書·李廣蘇建傳附蘇武》:“自分已死久矣。”⑥甘心;服氣。李肩吾《清平樂》:“燕子可憐人去,海棠不分春寒。”

    黑:

    ①黑色。《詩經·邶風·北風》:“莫赤匪狐,莫黑匪烏。”②黑暗無光。杜甫《茅屋為秋風所破歌》:“俄頃風定雲墨色,秋天漠漠向昏黑。”盧綸《和張仆射塞下曲》:“月黑雁飛高,單於夜遁逃。”③非法的;隱蔽的。朱有燉《仗義疏財》:“莫不是護俺宋官傢黑樓子上聽彈箏。”(宋官傢:宋徽宗,當時稱皇帝為官傢。黑樓子:隱蔽的妓院。)

    白:

    ①白色。《荀子·榮辱》:“目辨白黑美惡。”(辨:辨別。)②純潔。《韓非子·說疑》:“竦(sǒng)心白意。”(竦:恭敬。)③皎潔;明亮。白居易《琵琶行》:“唯見江心秋月白。”④彰明;顯赫。《荀子·天論》:“禮義不加於國傢,則功名不白。”⑤表明;陳述。《呂氏春秋·士節》:“吾將以死白之。”⑥稟告;報告。柳宗元《段太尉逸事狀》:“太尉自州以狀白府。”⑦徒然;平白地。李白《越女詞》五首之四:“相看月未墮,白地斷肝腸。”

    舉:

    ①用兩手舉起。《新五代史·楊行密傳》:“為人長大有力,能手舉百斤。”《史記·秦本紀》:“(武)王與孟說(yuè)舉鼎。”(孟說:古代力士。)②泛指舉起;抬起。曹操《卻東西門行》:“舉翅萬餘裡。”李白《靜夜思》:“舉頭望明月,低頭思故鄉。”③起;升起。陸機《前緩聲歌》:“長風萬裡舉。”孔稚珪《北山移文》:“明月獨舉。”又飛翔。李白《古風五十九首》之十五:“方知黃鶴舉,千裡獨徘徊。”④舉動;行動。《韓非子·五蠹》:“舉行如此。”《宋書·吳喜傳》:“喜是何人,乃敢作此舉止。”《三國志·魏書·荀攸傳》:“輔王命以號令天下,此桓、文之舉也。”(桓:齊桓公。文:晉文公。)《隋書·劉炫傳》:“五事同舉,無有遺失。”⑤發起;發動。《論積貯疏》:“遠方之能疑者,並舉而爭起矣。”《史記·吳王濞列傳》:“因以此發謀,欲舉事。”《漢書·燕靈王劉建傳》:“齊遂舉兵西。”(齊:侯國名。)⑥推薦;選拔。《後漢書·仲長統傳》:“以廉舉而以貪去,非士君子之志也。”(去:罷官。)⑦檢舉;揭發。柳宗元《時令論上》:“恤孤寡,舉阿黨。”《後漢書·百官志三》:“密舉非法。”⑧提出;舉出。舉一反三。《禮記·曲禮下》:“主人不問,客不先舉。”班固《西都賦》:“十分而未得其一端,故不能遍舉也。”⑨攻取;攻占。《孟子·梁惠王下》:“以萬乘之國伐萬乘之國,五旬而舉之。”《戰國策·秦策一》:“舉趙亡韓。”(亡:滅。)⑩養育;生育。陳琳《飲馬長城窟行》:“生男慎莫舉,生女哺用脯(fǔ)。”(慎莫舉:千萬莫養育。脯:幹肉。)《史記·孟嘗君列傳》“文以五月五日生,嬰告其母曰:‘勿舉也。’”(11)指科舉考試。《新唐書·選舉志上》:“舉進士久矣,廢之恐失其業。”(12)全;皆。《顏氏傢訓·風操》:“舉座驚駭。”

    直:

    ①直,與“曲”相對。《荀子·勸學》:“木受繩則直。”②跟地面垂直的。杜甫《兵車行》:“牽衣頓足攔道哭,哭聲直上幹雲霄。”(幹:沖犯。)③豎,與橫相對。《山海經·大荒北經》:“(章尾山)有神,人面蛇身而赤,直目。”郭璞註:“直目,從(zòng)目也。”(從:同“縱”。)④伸;挺直。《孟子·滕文公下》:“且夫枉尺直尋者,以利言也。”(枉:屈。尋:八尺為尋。)⑤行為正直。《商君書·修權》:“君好法,則端直之士在前。”⑥坦率。嵇康《與山巨源絕交書》:“吾直性狹中,多所不堪。”(狹中:心胸狹隘。)⑦面對;遇到。《漢書·甯成傳》:“寧見乳虎,無直甯成之怒。”(乳虎:幼虎。)《漢書·義縱傳》:“無直寧成之怒。”(寧成:人名。)⑧值班;侍衛。特指在殿堂中值班,侍奉君主。《晉書·羊祜傳》:“悉統宿衛入直殿中。”⑨價值。《史記·張湯傳》:“湯死,傢產直不過五百金。”⑩工錢。《後漢書·班超傳》:“為官寫書受直,以養老母。”(11)副詞。1. 徑直;一直。《漢書·陸賈傳》:“(陳)平嘗燕居深念,賈往,不請,直入坐。”(燕居:閑居。念:思。請:請見。)2.僅;隻是。《史記·魏公子列傳》:“侯生攝敝衣冠,直上載公子上坐。”

    古:

    ①往昔;歷時久遠。與“今”相對。《周易·系辭下》:“上古穴居野處,後世聖人易之以宮室。”(易:換。宮室:房舍。)蘇軾《水調歌頭》:“人有悲歡離合,月有陰晴圓缺,此事古難全。”②指古代的事物;舊;原來。《古詩十九首》之十六:“良人惟古歡,枉駕惠前綏。”③久遠;古老。趙與時《賓退錄》卷三:“客土二字,其來甚古。”④古體詩的簡稱。或稱古風、古詩。與近體詩相對,不受平仄、對仗等格律的限制,形式比較自由。《詩藪·古體上》:“歌至五、七言古,全不入樂矣。”

    健:

    ①強壯;有力。《韓非子·六反》:“夫欲得力士而聽其自言,雖庸人與烏獲不可別也。授之以鼎俎(zǔ),則罷(pí)健效矣。”(夫:助詞。烏獲:古代力士。別:區別。鼎、俎:鼎,古代食器;俎,古代禮器,均較重。罷:通“疲”。效:分明。)溫庭筠《碌碌古詞》:“羸牛生健犢。”(羸:瘦弱。)②健康。《三國志·魏書·華佗傳》:“好自將愛,一年便健。”白居易《偶作》:“聞客病時慚體健,見人忙處覺心閑。”③能力強。《後漢書·袁紹傳》:“紹勃然曰:‘天下健者,豈惟董公?’”(勃然:發怒。惟:隻有。)《戰國策·秦策二》:“楚客來使者多健,與寡人爭辭,寡人數窮焉。”④指人和事物處於旺盛狀態。韋莊《秋霽晚景》:“墻頭山色健,林外鳥聲歡。”楊慎《詩品·張安國》:“筆酣興健。”(興:興致。)⑤善於;擅長。李公佐《古〈嶽瀆經〉》:“漁者健水。”⑥濃;深。楊慎《詩品·張安國》:“筆酣興健,頃刻即成。”


  • 辨疑分黑白,举直牴朋徒。

    “辨疑分黑白,举直牴朋徒。”诗句出处:《趋翰苑遭诬构四十六韵》;是唐朝诗人李绅的作品。

    九五当乾德,三千应瑞符。纂尧昌圣历,宗禹盛丕图。
    画象垂新令,消兵易旧谟。选贤方去智,招谏忽升愚。
    大乐调元气,神功运化炉。脱鳞超沆瀣,翻翼集蓬壶。
    捧日恩光别,抽毫顾问殊。凤形怜采笔,龙颔借骊珠。
    掷地声名寡,摩天羽翮孤。洁身酬雨露,利口扇谗谀。
    碧海同宸眷,鸿毛比贱躯。辨疑分黑白,举直牴朋徒。
    庭兽方呈角,阶蓂始效莩。日倾乌掩魄,星落斗摧枢。
    坠剑悲乔岳,号弓泣鼎湖。乱群逢害马,择肉纵狂貙。
    胆为隳肝竭,心因沥血枯。满帆摧骇浪,征棹折危途。
    燕客书方诈,尧门信未孚。谤兴金就铄,毁极玉生瘉。
    砺吻矜先搏,张罗骋疾驱。地嫌稀魍魉,海恨止番禺。
    瘴岭冲蛇入,蒸池蹑虺趋。望天收雪涕,看镜揽霜须。
    草毒人惊剪,茅荒室未诛。火风晴处扇,山鬼雨中呼。
    穷老乡关远,羁愁骨肉无。鹊灵窥牖户,龟瑞出泥途。
    烟岛深千瘴,沧波淼四隅。海标传信使,江棹认妻孥。
    到接三冬暮,来经六月徂。暗滩朝不怒,惊濑夜无虞。
    俯首安羸业,齐眉慰病夫。涸鱼思雨润,僵燕望雷苏。
    诏下因颁朔,恩移讵省辜。诳天犹指鹿,依社尚凭狐。
    度岭瞻牛斗,浮江淬辘轳。未平人睚眦,谁惧鬼揶揄。
    盆浦潮通楚,匡山地接吴。庾楼清桂满,远寺素莲敷。
    仿佛皆停马,悲欢尽隙驹。旧交封宿草,衰鬓重生刍。
    万戟分梁苑,双旌寄鲁儒。駸駸移岁月,冉冉近桑榆。
    疲马愁千里,孤鸿念五湖。终当赋归去,那更学杨朱。

    【注释】:

    辨:

    (一)①辨别;区分。《论语·颜渊》:“子张问崇德、辨惑。”《礼记·仲尼燕居》:“以之居处有礼,故长幼辨也;以之闺门之内有礼,故三族和也。”②通“辩”。辩论。《商君书·更法》:“曲学多辨。”(曲学:指学识片面的人。) (二)bàn 通“办”(辦)。治理;办理。《盐铁论·世务》:“事不豫辨,不可以应卒(cù)。”(豫:预先。应:应付。)

    疑:

    ①疑惑;猜疑;怀疑。《孙子·谋攻》:“三军既惑且疑,则诸侯之难至矣。”《韩非子·说难》:“其家甚智其子,而疑邻人之父。”(智:用如意动。认为聪明。)《史记·屈原贾生列传》:“信而见疑,忠而被谤。”(见:被。)又为名词。疑问。《列子·汤问》:“其妻献疑曰……”宋濂《送东阳马生序》:“余立侍左右,援疑质理,俯身倾耳以请。”②犹豫。《韩非子·解老》:“必成功,则其行之也不疑。”《吕氏春秋·不广》:“成教垂名,于此乎在矣,君其勿疑。”③畏惧。《管子·小问》:“駮食虎豹,故虎疑焉。”刘蜕《与京西幕府书》:“富贵固不足疑其来,爵土固不足畏其大。”④相似。《吕氏春秋·疑似》:“疑似之迹,不可不察。”⑤古代官职名。《礼记·文王世子》:“虞、夏、商、周,有师、保,有疑、丞。”(师、保、丞:官名。)⑥通“拟”。比拟。《吕氏春秋·慎势》:“立天子不使诸侯疑焉。”贾谊《论积贮疏》:“远方之能疑者,并举而争起矣。”

    分:

    (一)①分开;划分。与“合”相对。《管子·立政》:“分国以为五乡,乡为之师;分乡以为五州,州为之长。”(国:都城。)②从主体分出的部分;分支。《元史·顺宗纪五》:“立中书分省于济宁。”(中书省:中央总管国家政事的机关。济宁:在山东省。)③分成;分出。《韩非子·显学》:“故孔墨之后,儒分为八,墨离为三,取舍相反不同。”④离开;分散。《庄子·渔父》:“呜呼!远哉,其分于道也。”⑤分配;给与。《史记·李将军列传》:“广廉,得赏赐辄(zhé)分其麾(huī)下,饮食与士共之。”(辄:总是。麾下:部下。)⑥分担;分享。扬雄《解嘲》:“分人之禄。”《三国志·吴书·陆瑁传》:“陈国陈融……等皆单贫有志,就瑁游处,瑁割少分甘,与同丰约。”(割:分给。约:节俭。)⑦区分;辨别。《庄子·齐物论》:“周与蝴蝶必有分矣。”⑧量词。《晋书·陶侃传》:“大禹圣者,乃惜寸阴,至于众人,当惜分阴。” (二)fèn ①名分;职分。《礼记·礼运》:“故礼达而名定。”②资质;资历。况周颐《蕙风词话》卷一:“性灵关天分,书卷关学历。”③福分;缘分。刘禹锡《寄乐天》:“幸免如斯分非浅,祝君长咏梦熊诗。”④情分;关系或感情。《北齐书·封孝琬传》:“晚相逢遇,分好遂深。”⑤料想。《汉书·李广苏建传附苏武》:“自分已死久矣。”⑥甘心;服气。李肩吾《清平乐》:“燕子可怜人去,海棠不分春寒。”

    黑:

    ①黑色。《诗经·邶风·北风》:“莫赤匪狐,莫黑匪乌。”②黑暗无光。杜甫《茅屋为秋风所破歌》:“俄顷风定云墨色,秋天漠漠向昏黑。”卢纶《和张仆射塞下曲》:“月黑雁飞高,单于夜遁逃。”③非法的;隐蔽的。朱有燉《仗义疏财》:“莫不是护俺宋官家黑楼子上听弹筝。”(宋官家:宋徽宗,当时称皇帝为官家。黑楼子:隐蔽的妓院。)

    白:

    ①白色。《荀子·荣辱》:“目辨白黑美恶。”(辨:辨别。)②纯洁。《韩非子·说疑》:“竦(sǒng)心白意。”(竦:恭敬。)③皎洁;明亮。白居易《琵琶行》:“唯见江心秋月白。”④彰明;显赫。《荀子·天论》:“礼义不加于国家,则功名不白。”⑤表明;陈述。《吕氏春秋·士节》:“吾将以死白之。”⑥禀告;报告。柳宗元《段太尉逸事状》:“太尉自州以状白府。”⑦徒然;平白地。李白《越女词》五首之四:“相看月未堕,白地断肝肠。”

    举:

    ①用两手举起。《新五代史·杨行密传》:“为人长大有力,能手举百斤。”《史记·秦本纪》:“(武)王与孟说(yuè)举鼎。”(孟说:古代力士。)②泛指举起;抬起。曹操《却东西门行》:“举翅万余里。”李白《静夜思》:“举头望明月,低头思故乡。”③起;升起。陆机《前缓声歌》:“长风万里举。”孔稚珪《北山移文》:“明月独举。”又飞翔。李白《古风五十九首》之十五:“方知黄鹤举,千里独徘徊。”④举动;行动。《韩非子·五蠹》:“举行如此。”《宋书·吴喜传》:“喜是何人,乃敢作此举止。”《三国志·魏书·荀攸传》:“辅王命以号令天下,此桓、文之举也。”(桓:齐桓公。文:晋文公。)《隋书·刘炫传》:“五事同举,无有遗失。”⑤发起;发动。《论积贮疏》:“远方之能疑者,并举而争起矣。”《史记·吴王濞列传》:“因以此发谋,欲举事。”《汉书·燕灵王刘建传》:“齐遂举兵西。”(齐:侯国名。)⑥推荐;选拔。《后汉书·仲长统传》:“以廉举而以贪去,非士君子之志也。”(去:罢官。)⑦检举;揭发。柳宗元《时令论上》:“恤孤寡,举阿党。”《后汉书·百官志三》:“密举非法。”⑧提出;举出。举一反三。《礼记·曲礼下》:“主人不问,客不先举。”班固《西都赋》:“十分而未得其一端,故不能遍举也。”⑨攻取;攻占。《孟子·梁惠王下》:“以万乘之国伐万乘之国,五旬而举之。”《战国策·秦策一》:“举赵亡韩。”(亡:灭。)⑩养育;生育。陈琳《饮马长城窟行》:“生男慎莫举,生女哺用脯(fǔ)。”(慎莫举:千万莫养育。脯:干肉。)《史记·孟尝君列传》“文以五月五日生,婴告其母曰:‘勿举也。’”(11)指科举考试。《新唐书·选举志上》:“举进士久矣,废之恐失其业。”(12)全;皆。《颜氏家训·风操》:“举座惊骇。”

    直:

    ①直,与“曲”相对。《荀子·劝学》:“木受绳则直。”②跟地面垂直的。杜甫《兵车行》:“牵衣顿足拦道哭,哭声直上干云霄。”(干:冲犯。)③竖,与横相对。《山海经·大荒北经》:“(章尾山)有神,人面蛇身而赤,直目。”郭璞注:“直目,从(zòng)目也。”(从:同“纵”。)④伸;挺直。《孟子·滕文公下》:“且夫枉尺直寻者,以利言也。”(枉:屈。寻:八尺为寻。)⑤行为正直。《商君书·修权》:“君好法,则端直之士在前。”⑥坦率。嵇康《与山巨源绝交书》:“吾直性狭中,多所不堪。”(狭中:心胸狭隘。)⑦面对;遇到。《汉书·甯成传》:“宁见乳虎,无直甯成之怒。”(乳虎:幼虎。)《汉书·义纵传》:“无直宁成之怒。”(宁成:人名。)⑧值班;侍卫。特指在殿堂中值班,侍奉君主。《晋书·羊祜传》:“悉统宿卫入直殿中。”⑨价值。《史记·张汤传》:“汤死,家产直不过五百金。”⑩工钱。《后汉书·班超传》:“为官写书受直,以养老母。”(11)副词。1. 径直;一直。《汉书·陆贾传》:“(陈)平尝燕居深念,贾往,不请,直入坐。”(燕居:闲居。念:思。请:请见。)2.仅;只是。《史记·魏公子列传》:“侯生摄敝衣冠,直上载公子上坐。”

    古:

    ①往昔;历时久远。与“今”相对。《周易·系辞下》:“上古穴居野处,后世圣人易之以宫室。”(易:换。宫室:房舍。)苏轼《水调歌头》:“人有悲欢离合,月有阴晴圆缺,此事古难全。”②指古代的事物;旧;原来。《古诗十九首》之十六:“良人惟古欢,枉驾惠前绥。”③久远;古老。赵与时《宾退录》卷三:“客土二字,其来甚古。”④古体诗的简称。或称古风、古诗。与近体诗相对,不受平仄、对仗等格律的限制,形式比较自由。《诗薮·古体上》:“歌至五、七言古,全不入乐矣。”

    健:

    ①强壮;有力。《韩非子·六反》:“夫欲得力士而听其自言,虽庸人与乌获不可别也。授之以鼎俎(zǔ),则罢(pí)健效矣。”(夫:助词。乌获:古代力士。别:区别。鼎、俎:鼎,古代食器;俎,古代礼器,均较重。罢:通“疲”。效:分明。)温庭筠《碌碌古词》:“羸牛生健犊。”(羸:瘦弱。)②健康。《三国志·魏书·华佗传》:“好自将爱,一年便健。”白居易《偶作》:“闻客病时惭体健,见人忙处觉心闲。”③能力强。《后汉书·袁绍传》:“绍勃然曰:‘天下健者,岂惟董公?’”(勃然:发怒。惟:只有。)《战国策·秦策二》:“楚客来使者多健,与寡人争辞,寡人数穷焉。”④指人和事物处于旺盛状态。韦庄《秋霁晚景》:“墙头山色健,林外鸟声欢。”杨慎《诗品·张安国》:“笔酣兴健。”(兴:兴致。)⑤善于;擅长。李公佐《古〈岳渎经〉》:“渔者健水。”⑥浓;深。杨慎《诗品·张安国》:“笔酣兴健,顷刻即成。”


  • bian yi fen hei bai ,ju zhi 牴peng tu 。

    “bian yi fen hei bai ,ju zhi 牴peng tu 。”shi gou chu chu :《qu han yuan zao wu gou si shi liu yun 》;shi tang chao shi ren li shen de zuo pin 。

    jiu wu dang gan de ,san qian ying rui fu 。zuan yao chang sheng li ,zong yu cheng pi tu 。
    hua xiang chui xin ling ,xiao bing yi jiu mo 。shua xian fang qu zhi ,qiao jian hu sheng yu 。
    da le diao yuan qi ,shen gong yun hua lu 。tuo lin chao hang xie ,fan yi ji peng hu 。
    peng ri en guang bie ,chou hao gu wen shu 。feng xing lian cai bi ,long han jie li zhu 。
    zhi de sheng ming gua ,ma tian yu he gu 。jie shen chou yu lou ,li kou shan chan yu 。
    bi hai tong chen juan ,hong mao bi jian qu 。bian yi fen hei bai ,ju zhi 牴peng tu 。
    ting shou fang cheng jiao ,jie mi shi xiao fu 。ri qing wu yan bo ,xing la dou cui shu 。
    zhui jian bei qiao yue ,hao gong qi ding hu 。luan qun feng hai ma ,ze rou zong kuang chu 。
    dan wei hui gan jie ,xin yin li xie ku 。man fan cui hai lang ,zheng zhao she wei tu 。
    yan ke shu fang zha ,yao men xin wei fu 。bang xing jin jiu shuo ,hui ji yu sheng yu 。
    li wen jin xian bo ,zhang luo cheng ji qu 。de xian xi wang liang ,hai hen zhi fan yu 。
    zhang ling chong she ru ,zheng chi nie hui qu 。wang tian shou xue ti ,kan jing lan shuang xu 。
    cao du ren jing jian ,mao huang shi wei zhu 。huo feng qing chu shan ,shan gui yu zhong hu 。
    qiong lao xiang guan yuan ,ji chou gu rou mo 。que ling kui you hu ,gui rui chu ni tu 。
    yan dao shen qian zhang ,cang bo miao si yu 。hai biao chuan xin shi ,jiang zhao ren qi nu 。
    dao jie san dong mu ,lai jing liu yue cu 。an tan chao bu nu ,jing lai ye mo yu 。
    fu shou an lei ye ,ji mei wei bing fu 。he yu sai yu run ,jiang yan wang lei su 。
    zhao xia yin ban shuo ,en yi ju sheng gu 。kuang tian you zhi lu ,yi she shang ping hu 。
    du ling zhan niu dou ,fu jiang cui lu lu 。wei ping ren ya zi ,shei ju gui ye yu 。
    pen pu chao tong chu ,kuang shan de jie wu 。yu lou qing gui man ,yuan si su lian fu 。
    fang fo jie ting ma ,bei huan jin xi ju 。jiu jiao feng su cao ,cui bin chong sheng chu 。
    mo ji fen liang yuan ,shuang jing ji lu ru 。qin qin yi sui yue ,ran ran jin sang yu 。
    pi ma chou qian li ,gu hong nian wu hu 。zhong dang fu gui qu ,na geng xue yang zhu 。

    【zhu shi 】:

    bian :

    (yi )①bian bie ;ou fen 。《lun yu ·yan yuan 》:“zi zhang wen chong de 、bian huo 。”《li ji ·zhong ni yan ju 》:“yi zhi ju chu you li ,gu chang you bian ye ;yi zhi gui men zhi nei you li ,gu san zu he ye 。”②tong “bian ”。bian lun 。《shang jun shu ·geng fa 》:“qu xue duo bian 。”(qu xue :zhi xue shi pian mian de ren 。) (er )bàn tong “ban ”(辦)。zhi li ;ban li 。《yan tie lun ·shi wu 》:“shi bu yu bian ,bu ke yi ying cu (cù)。”(yu :yu xian 。ying :ying fu 。)

    yi :

    ①yi huo ;cai yi ;huai yi 。《sun zi ·mou gong 》:“san jun ji huo ju yi ,ze zhu hou zhi nan zhi yi 。”《han fei zi ·shui nan 》:“ji jia shen zhi ji zi ,er yi lin ren zhi fu 。”(zhi :yong ru yi dong 。ren wei cong ming 。)《shi ji ·qu yuan gu sheng lie chuan 》:“xin er jian yi ,zhong er bei bang 。”(jian :bei 。)you wei ming ci 。yi wen 。《lie zi ·shang wen 》:“ji qi suo yi yue ……”song lian 《song dong yang ma sheng xu 》:“yu li shi zuo you ,yuan yi zhi li ,fu shen qing er yi qing 。”②you yu 。《han fei zi ·jie lao 》:“bi cheng gong ,ze ji hang zhi ye bu yi 。”《lv shi chun qiu ·bu an 》:“cheng jiao chui ming ,yu ci hu zai yi ,jun ji wu yi 。”③wei ju 。《guan zi ·xiao wen 》:“bo shi hu bao ,gu hu yi yan 。”liu tui 《yu jing xi mu fu shu 》:“fu gui gu bu zu yi ji lai ,jue tu gu bu zu wei ji da 。”④xiang shi 。《lv shi chun qiu ·yi shi 》:“yi shi zhi ji ,bu ke bu cha 。”⑤gu dai guan zhi ming 。《li ji ·wen wang shi zi 》:“yu 、xia 、shang 、zhou ,you shi 、bao ,you yi 、cheng 。”(shi 、bao 、cheng :guan ming 。)⑥tong “ni ”。bi ni 。《lv shi chun qiu ·shen shi 》:“li tian zi bu shi zhu hou yi yan 。”gu yi 《lun ji zhu shu 》:“yuan fang zhi neng yi zhe ,bing ju er zheng qi yi 。”

    fen :

    (yi )①fen kai ;hua fen 。yu “ge ”xiang dui 。《guan zi ·li zheng 》:“fen guo yi wei wu xiang ,xiang wei zhi shi ;fen xiang yi wei wu zhou ,zhou wei zhi chang 。”(guo :dou cheng 。)②cong zhu ti fen chu de bu fen ;fen zhi 。《yuan shi ·shun zong ji wu 》:“li zhong shu fen sheng yu ji ning 。”(zhong shu sheng :zhong yang zong guan guo jia zheng shi de ji guan 。ji ning :zai shan dong sheng 。)③fen cheng ;fen chu 。《han fei zi ·xian xue 》:“gu kong mo zhi hou ,ru fen wei ba ,mo li wei san ,qu she xiang fan bu tong 。”④li kai ;fen san 。《zhuang zi ·yu fu 》:“wu hu !yuan zai ,ji fen yu dao ye 。”⑤fen pei ;gei yu 。《shi ji ·li jiang jun lie chuan 》:“an lian ,de shang ci zhe (zhé)fen ji hui (huī)xia ,yin shi yu shi gong zhi 。”(zhe :zong shi 。hui xia :bu xia 。)⑥fen dan ;fen xiang 。yang xiong 《jie chao 》:“fen ren zhi lu 。”《san guo zhi ·wu shu ·liu mao chuan 》:“chen guo chen rong ……deng jie chan pin you zhi ,jiu mao you chu ,mao ge shao fen gan ,yu tong feng yao 。”(ge :fen gei 。yao :jie jian 。)⑦ou fen ;bian bie 。《zhuang zi ·ji wu lun 》:“zhou yu hu die bi you fen yi 。”⑧liang ci 。《jin shu ·tao kan chuan 》:“da yu sheng zhe ,nai xi cun yin ,zhi yu zhong ren ,dang xi fen yin 。” (er )fèn ①ming fen ;zhi fen 。《li ji ·li yun 》:“gu li da er ming ding 。”②zi zhi ;zi li 。kuang zhou yi 《hui feng ci hua 》juan yi :“xing ling guan tian fen ,shu juan guan xue li 。”③fu fen ;yuan fen 。liu yu xi 《ji le tian 》:“xing mian ru si fen fei jian ,zhu jun chang yong meng xiong shi 。”④qing fen ;guan ji huo gan qing 。《bei ji shu ·feng xiao wan chuan 》:“wan xiang feng yu ,fen hao sui shen 。”⑤liao xiang 。《han shu ·li an su jian chuan fu su wu 》:“zi fen yi si jiu yi 。”⑥gan xin ;fu qi 。li jian wu 《qing ping le 》:“yan zi ke lian ren qu ,hai tang bu fen chun han 。”

    hei :

    ①hei se 。《shi jing ·bei feng ·bei feng 》:“mo chi fei hu ,mo hei fei wu 。”②hei an mo guang 。du fu 《mao wu wei qiu feng suo po ge 》:“e qing feng ding yun mo se ,qiu tian mo mo xiang hun hei 。”lu guan 《he zhang pu she sai xia qu 》:“yue hei yan fei gao ,chan yu ye dun tao 。”③fei fa de ;yin bi de 。zhu you 燉《zhang yi shu cai 》:“mo bu shi hu an song guan jia hei lou zi shang ting dan zheng 。”(song guan jia :song hui zong ,dang shi chen huang di wei guan jia 。hei lou zi :yin bi de ji yuan 。)

    bai :

    ①bai se 。《xun zi ·rong ru 》:“mu bian bai hei mei e 。”(bian :bian bie 。)②chun jie 。《han fei zi ·shui yi 》:“song (sǒng)xin bai yi 。”(song :gong jing 。)③jiao jie ;ming liang 。bai ju yi 《pi pa hang 》:“wei jian jiang xin qiu yue bai 。”④zhang ming ;xian he 。《xun zi ·tian lun 》:“li yi bu jia yu guo jia ,ze gong ming bu bai 。”⑤biao ming ;chen shu 。《lv shi chun qiu ·shi jie 》:“wu jiang yi si bai zhi 。”⑥bing gao ;bao gao 。liu zong yuan 《duan tai wei yi shi zhuang 》:“tai wei zi zhou yi zhuang bai fu 。”⑦tu ran ;ping bai de 。li bai 《yue nv ci 》wu shou zhi si :“xiang kan yue wei duo ,bai de duan gan chang 。”

    ju :

    ①yong liang shou ju qi 。《xin wu dai shi ·yang hang mi chuan 》:“wei ren chang da you li ,neng shou ju bai jin 。”《shi ji ·qin ben ji 》:“(wu )wang yu meng shui (yuè)ju ding 。”(meng shui :gu dai li shi 。)②fan zhi ju qi ;tai qi 。cao cao 《que dong xi men hang 》:“ju chi mo yu li 。”li bai 《jing ye sai 》:“ju tou wang ming yue ,di tou sai gu xiang 。”③qi ;sheng qi 。liu ji 《qian huan sheng ge 》:“chang feng mo li ju 。”kong zhi gui 《bei shan yi wen 》:“ming yue du ju 。”you fei xiang 。li bai 《gu feng wu shi jiu shou 》zhi shi wu :“fang zhi huang he ju ,qian li du pai huai 。”④ju dong ;hang dong 。《han fei zi ·wu du 》:“ju hang ru ci 。”《song shu ·wu xi chuan 》:“xi shi he ren ,nai gan zuo ci ju zhi 。”《san guo zhi ·wei shu ·xun you chuan 》:“fu wang ming yi hao ling tian xia ,ci huan 、wen zhi ju ye 。”(huan :ji huan gong 。wen :jin wen gong 。)《sui shu ·liu xuan chuan 》:“wu shi tong ju ,mo you wei shi 。”⑤fa qi ;fa dong 。《lun ji zhu shu 》:“yuan fang zhi neng yi zhe ,bing ju er zheng qi yi 。”《shi ji ·wu wang bi lie chuan 》:“yin yi ci fa mou ,yu ju shi 。”《han shu ·yan ling wang liu jian chuan 》:“ji sui ju bing xi 。”(ji :hou guo ming 。)⑥tui jian ;shua ba 。《hou han shu ·zhong chang tong chuan 》:“yi lian ju er yi tan qu ,fei shi jun zi zhi zhi ye 。”(qu :ba guan 。)⑦jian ju ;jie fa 。liu zong yuan 《shi ling lun shang 》:“xu gu gua ,ju a dang 。”《hou han shu ·bai guan zhi san 》:“mi ju fei fa 。”⑧di chu ;ju chu 。ju yi fan san 。《li ji ·qu li xia 》:“zhu ren bu wen ,ke bu xian ju 。”ban gu 《xi dou fu 》:“shi fen er wei de ji yi duan ,gu bu neng bian ju ye 。”⑨gong qu ;gong zhan 。《meng zi ·liang hui wang xia 》:“yi mo cheng zhi guo fa mo cheng zhi guo ,wu xun er ju zhi 。”《zhan guo ce ·qin ce yi 》:“ju zhao wang han 。”(wang :mie 。)⑩yang yo ;sheng yo 。chen lin 《yin ma chang cheng ku hang 》:“sheng nan shen mo ju ,sheng nv bu yong fu (fǔ)。”(shen mo ju :qian mo mo yang yo 。fu :gan rou 。)《shi ji ·meng chang jun lie chuan 》“wen yi wu yue wu ri sheng ,ying gao ji mu yue :‘wu ju ye 。’”(11)zhi ke ju kao shi 。《xin tang shu ·shua ju zhi shang 》:“ju jin shi jiu yi ,fei zhi kong shi ji ye 。”(12)quan ;jie 。《yan shi jia xun ·feng cao 》:“ju zuo jing hai 。”

    zhi :

    ①zhi ,yu “qu ”xiang dui 。《xun zi ·quan xue 》:“mu shou sheng ze zhi 。”②gen de mian chui zhi de 。du fu 《bing che hang 》:“qian yi du zu lan dao ku ,ku sheng zhi shang gan yun xiao 。”(gan :chong fan 。)③shu ,yu heng xiang dui 。《shan hai jing ·da huang bei jing 》:“(zhang wei shan )you shen ,ren mian she shen er chi ,zhi mu 。”guo pu zhu :“zhi mu ,cong (zòng)mu ye 。”(cong :tong “zong ”。)④shen ;ting zhi 。《meng zi ·teng wen gong xia 》:“ju fu wang che zhi xun zhe ,yi li yan ye 。”(wang :qu 。xun :ba che wei xun 。)⑤hang wei zheng zhi 。《shang jun shu ·xiu quan 》:“jun hao fa ,ze duan zhi zhi shi zai qian 。”⑥tan lv 。ji kang 《yu shan ju yuan jue jiao shu 》:“wu zhi xing xia zhong ,duo suo bu kan 。”(xia zhong :xin xiong xia ai 。)⑦mian dui ;yu dao 。《han shu ·ning cheng chuan 》:“ning jian ru hu ,mo zhi ning cheng zhi nu 。”(ru hu :you hu 。)《han shu ·yi zong chuan 》:“mo zhi ning cheng zhi nu 。”(ning cheng :ren ming 。)⑧zhi ban ;shi wei 。te zhi zai dian tang zhong zhi ban ,shi feng jun zhu 。《jin shu ·yang hu chuan 》:“xi tong su wei ru zhi dian zhong 。”⑨jia zhi 。《shi ji ·zhang shang chuan 》:“shang si ,jia chan zhi bu guo wu bai jin 。”⑩gong qian 。《hou han shu ·ban chao chuan 》:“wei guan xie shu shou zhi ,yi yang lao mu 。”(11)fu ci 。1. jing zhi ;yi zhi 。《han shu ·liu gu chuan 》:“(chen )ping chang yan ju shen nian ,gu wang ,bu qing ,zhi ru zuo 。”(yan ju :xian ju 。nian :sai 。qing :qing jian 。)2.jin ;zhi shi 。《shi ji ·wei gong zi lie chuan 》:“hou sheng she bi yi guan ,zhi shang zai gong zi shang zuo 。”

    gu :

    ①wang xi ;li shi jiu yuan 。yu “jin ”xiang dui 。《zhou yi ·ji ci xia 》:“shang gu xue ju ye chu ,hou shi sheng ren yi zhi yi gong shi 。”(yi :huan 。gong shi :fang she 。)su shi 《shui diao ge tou 》:“ren you bei huan li ge ,yue you yin qing yuan que ,ci shi gu nan quan 。”②zhi gu dai de shi wu ;jiu ;yuan lai 。《gu shi shi jiu shou 》zhi shi liu :“liang ren wei gu huan ,wang jia hui qian sui 。”③jiu yuan ;gu lao 。zhao yu shi 《bin tui lu 》juan san :“ke tu er zi ,ji lai shen gu 。”④gu ti shi de jian chen 。huo chen gu feng 、gu shi 。yu jin ti shi xiang dui ,bu shou ping ze 、dui zhang deng ge lv de xian zhi ,xing shi bi jiao zi you 。《shi sou ·gu ti shang 》:“ge zhi wu 、qi yan gu ,quan bu ru le yi 。”

    jian :

    ①jiang zhuang ;you li 。《han fei zi ·liu fan 》:“fu yu de li shi er ting ji zi yan ,sui yong ren yu wu huo bu ke bie ye 。shou zhi yi ding zu (zǔ),ze ba (pí)jian xiao yi 。”(fu :zhu ci 。wu huo :gu dai li shi 。bie :ou bie 。ding 、zu :ding ,gu dai shi qi ;zu ,gu dai li qi ,jun jiao chong 。ba :tong “pi ”。xiao :fen ming 。)wen ting jun 《liu liu gu ci 》:“lei niu sheng jian du 。”(lei :shou ruo 。)②jian kang 。《san guo zhi ·wei shu ·hua tuo chuan 》:“hao zi jiang ai ,yi nian bian jian 。”bai ju yi 《ou zuo 》:“wen ke bing shi can ti jian ,jian ren mang chu jiao xin xian 。”③neng li jiang 。《hou han shu ·yuan shao chuan 》:“shao bo ran yue :‘tian xia jian zhe ,qi wei dong gong ?’”(bo ran :fa nu 。wei :zhi you 。)《zhan guo ce ·qin ce er 》:“chu ke lai shi zhe duo jian ,yu gua ren zheng ci ,gua ren shu qiong yan 。”④zhi ren he shi wu chu yu wang cheng zhuang tai 。wei zhuang 《qiu ji wan jing 》:“qiang tou shan se jian ,lin wai diao sheng huan 。”yang shen 《shi pin ·zhang an guo 》:“bi han xing jian 。”(xing :xing zhi 。)⑤shan yu ;shan chang 。li gong zuo 《gu 〈yue du jing 〉》:“yu zhe jian shui 。”⑥nong ;shen 。yang shen 《shi pin ·zhang an guo 》:“bi han xing jian ,qing ke ji cheng 。”